Καλλιέργεια ελαιοδέντρων: Πότε κλαδεύουμε, πότε ρίχνουμε λίπασμα και πότε συλλέγουμε
Η καλλιέργεια ελαιοδέντρων χρειάζεται σωστό προγραμματισμό σε όλη τη διάρκεια του έτους. Η ελιά είναι ανθεκτικό και μακρόβιο δέντρο, όμως η παραγωγή και η ποιότητα του καρπού επηρεάζονται από το έδαφος, την ποικιλία, το κλίμα, το νερό, το κλάδεμα, τη λίπανση και τη φυτοπροστασία.
Δεν υπάρχει μία ημερομηνία που να ισχύει για όλους τους ελαιώνες της Ελλάδας. Ο χρόνος συγκομιδής, το κλάδεμα και η λίπανση αλλάζουν ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο, την ποικιλία και το αν ο καρπός προορίζεται για επιτραπέζια κατανάλωση ή για παραγωγή ελαιολάδου.
Πριν από τη φύτευση: επιλογή θέσης και εδάφους
Η ελιά αναπτύσσεται καλύτερα σε θέση με αρκετό ήλιο και καλή αποστράγγιση. Τα βαριά εδάφη που κρατούν νερό για μεγάλο διάστημα μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις ρίζες. Πριν από τη φύτευση, είναι χρήσιμο να ελεγχθούν το pH, η οργανική ουσία, η αλατότητα και τα βασικά θρεπτικά στοιχεία του εδάφους.
Η ανάλυση εδάφους βοηθά να αποφευχθεί η άσκοπη χρήση λιπασμάτων. Το ίδιο χωράφι μπορεί να έχει διαφορετικές ανάγκες από έναν γειτονικό ελαιώνα, ακόμη και αν καλλιεργείται η ίδια ποικιλία.
Τα νεαρά δέντρα χρειάζονται προστασία από ζώα, ανταγωνιστικά ζιζάνια και ακραίες θερμοκρασίες. Η στήριξη με πάσσαλο μπορεί να είναι χρήσιμη μέχρι να αποκτήσει ο κορμός σταθερότητα.
Πώς φροντίζουμε τα ελαιόδεντρα μέσα τη χρονιά
Η φροντίδα ενός ελαιώνα περιλαμβάνει έλεγχο της υγρασίας, περιορισμό του ανταγωνισμού από τα ζιζάνια, κλάδεμα, θρέψη και τακτική παρακολούθηση για ασθένειες και έντομα.
Χρειάζεται επίσης να παρακολουθείται η κατάσταση των δέντρων. Κίτρινα φύλλα, αδύναμη βλάστηση, ξηρά κλαδιά, μικροί καρποί ή πρόωρη πτώση φύλλων δεν σημαίνουν πάντα έλλειψη λιπάσματος. Μπορεί να οφείλονται σε πρόβλημα στις ρίζες, υπερβολικό νερό, ξηρασία, ασθένεια ή ακατάλληλο pH.
Πότε κλαδεύουμε τις ελιές;
Το βασικό κλάδεμα γίνεται συνήθως τον χειμώνα, μετά τη συγκομιδή και πριν από την έντονη νέα βλάστηση. Ο οδηγός του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας προτείνει το κλάδεμα να πραγματοποιείται κατά προτίμηση ανάμεσα στη συγκομιδή και την έναρξη της νέας βλάστησης, με προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες.
Σε περιοχές με παγετούς, το κλάδεμα πρέπει να γίνεται όταν έχει περάσει ο κίνδυνος έντονου ψύχους. Αποφύγετε το κλάδεμα σε βροχερό καιρό, όταν οι τομές παραμένουν υγρές για μεγάλο διάστημα. Ο ακριβής χρόνος μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και την ποικιλία.
Τι αφαιρούμε στο κλάδεμα;
Στόχος δεν είναι να κόβουμε όσο περισσότερα κλαδιά γίνεται. Αφαιρούμε κυρίως:
- ξερά, σπασμένα ή άρρωστα κλαδιά,
- κλαδιά που διασταυρώνονται και τριβονται μεταξύ τους,
- λαίμαργους βλαστούς που αναπτύσσονται κατακόρυφα,
- βλαστούς στη βάση του κορμού,
- κλαδιά που πυκνώνουν υπερβολικά το εσωτερικό της κόμης.
Το σωστό κλάδεμα επιτρέπει στο φως και στον αέρα να περνούν στο εσωτερικό του δέντρου. Παράλληλα, διατηρεί ένα σχήμα που κάνει ευκολότερη και ασφαλέστερη τη συγκομιδή.
Ποια λάθη πρέπει να αποφεύγουμε;
Το πολύ αυστηρό κλάδεμα μπορεί να προκαλέσει υπερβολική ζωηρή βλάστηση και να μειώσει την παραγωγή της επόμενης περιόδου. Μεγάλες τομές και απότομη αφαίρεση πολλών κλαδιών αυξάνουν επίσης το στρες του δέντρου.
Τα εργαλεία πρέπει να είναι καθαρά και καλά ακονισμένα. Σε κλαδιά με εμφανή συμπτώματα ασθένειας, καθαρίζετε τα εργαλεία πριν μετακινηθείτε σε άλλο δέντρο. Για μεγάλα δέντρα ή επικίνδυνες εργασίες σε ύψος, είναι προτιμότερο να απευθύνεστε σε έμπειρο κλαδευτή.
Πότε ριχνουμε λίπασμα στις ελιές;
Η λίπανση δεν πρέπει να γίνεται με βάση μια γενική συνταγή για όλους τους ελαιώνες. Η σωστή δόση εξαρτάται από την ηλικία των δέντρων, την παραγωγή, τον τύπο του εδάφους, την άρδευση, τα αποτελέσματα της ανάλυσης εδάφους και τη φυλλοδιαγνωστική.
Στην πράξη, η βασική λίπανση γίνεται συχνά από το τέλος του χειμώνα έως τις αρχές της άνοιξης, πριν από την έντονη βλάστηση και την άνθηση. Ο χρόνος πρέπει να προσαρμόζεται στις βροχοπτώσεις και στην κατάσταση του εδάφους. Το λίπασμα χρειάζεται υγρασία για να διαλυθεί και να γίνει διαθέσιμο στις ρίζες, όχι όμως πλημμυρισμένο έδαφος.
Τι λίπασμα χρειάζεται η ελιά;
Το άζωτο συνδέεται κυρίως με τη βλάστηση και την παραγωγική ικανότητα του δέντρου. Ο φώσφορος και το κάλιο δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυτόματα κάθε χρόνο. Χορηγούνται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη από ανάλυση ή από τη συνολική εικόνα του ελαιώνα.
Το κάλιο μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία σε ελαιώνες με υψηλό φορτίο καρπού, όμως η απόφαση πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες της καλλιέργειας και όχι σε μία ίδια δόση για κάθε δέντρο. Η υπερβολική λίπανση αυξάνει το κόστος και μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική βλάστηση ή απώλειες θρεπτικών στοιχείων στο περιβάλλον.
Η οργανική ουσία, μέσω ώριμου κομποστ ή άλλου κατάλληλου υλικού, μπορεί να βελτιώσει τη δομή του εδάφους. Δεν αντικαθιστά όμως αυτόματα τη στοχευμένη θρέψη και πρέπει να εφαρμόζεται με τρόπο που δεν δημιουργεί προβλήματα αλατότητας ή φυτοϋγειονομικούς κινδύνους.
Πώς εφαρμόζουμε το λίπασμα;
Δεν ρίχνουμε το λίπασμα κολλητά στον κορμό. Το διανέμουμε στην περιοχή όπου βρίσκονται οι ενεργές ρίζες, συνήθως κάτω από την προβολή της κόμης, και ακολουθούμε τις οδηγίες του προϊόντος.
Σε αρδευόμενους ελαιώνες, η υδρολίπανση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο με κατάλληλο σύστημα και γεωπονικό σχεδιασμό. Η διαφυλλική λίπανση έχει συγκεκριμένες χρήσεις και δεν πρέπει να αντικαθιστά χωρίς λόγο την ορθολογική λίπανση του εδάφους.
Πότισμα της ελιάς
Η ελιά αντέχει στην ξηρασία, αλλά η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού μπορεί να μειώσει την ανθοφορία, την καρπόδεση, την ανάπτυξη του καρπού και την τελική παραγωγή. Η ανάγκη για άρδευση είναι μεγαλύτερη σε νεαρά δέντρα, αμμουδερά εδάφη, θερμές περιοχές και ελαιώνες με υψηλό φορτίο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις περιόδους ανθοφορίας, καρπόδεσης και ανάπτυξης του καρπού. Η συχνότητα και η ποσότητα νερού εξαρτώνται από το έδαφος, τις βροχές, τη θερμοκρασία, το σύστημα άρδευσης και το μέγεθος των δέντρων.
Το υπερβολικό πότισμα είναι επίσης πρόβλημα. Η κακή αποστράγγιση μπορεί να μειώσει το οξυγόνο στο έδαφος και να ευνοήσει προβλήματα στις ρίζες. Καλύτερα ένα πρόγραμμα βασισμένο στην υγρασία του εδάφους και στις πραγματικές ανάγκες του ελαιώνα παρά συχνά, επιφανειακά ποτίσματα χωρίς έλεγχο.
Πότε συλλέγουμε τις ελιές;
Ο χρόνος συγκομιδής εξαρτάται από την ποικιλία, την περιοχή, το υψόμετρο, τον προορισμό του καρπού και τον στόχο ποιότητας. Δεν συλλέγονται όλες οι ελιές την ίδια ημερομηνία.
Για επιτραπέζιες ελιές, η συγκομιδή μπορεί να γίνει όταν ο καρπός έχει το επιθυμητό μέγεθος, χρώμα και υφή, ανάλογα με τον τύπο του προϊόντος. Για ελαιοποίηση, η συγκομιδή συνδέεται με το στάδιο ωρίμανσης και την ισορροπία ανάμεσα στην ποσότητα, την ποιότητα και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου.
Στην Ελλάδα, η συγκομιδή αρχίζει σε πολλές περιοχές από το φθινόπωρο και μπορεί να συνεχιστεί μέσα στον χειμώνα. Οι πρώιμες ποικιλίες, οι παραθαλάσσιες περιοχές και οι πράσινες ελιές μπορεί να συγκομιστούν νωρίτερα, ενώ άλλες ποικιλίες ή ορεινοί ελαιώνες αργότερα.
Πρώιμη ή όψιμη συγκομιδή;
Η πρώιμη συγκομιδή μπορεί να δώσει ελαιόλαδο με πιο έντονα χαρακτηριστικά, αλλά συχνά η απόδοση σε λαδί είναι μικρότερη. Η όψιμη συγκομιδή μπορεί να αυξήσει την ποσότητα λαδιού μέχρι ένα σημείο, όμως η υπερβολική καθυστέρηση αυξάνει τον κίνδυνο πτώσης καρπών, ζημιών από καιρό και υποβάθμισης της ποιότητας.
Η απόφαση χρειάζεται να βασίζεται στην παρακολούθηση της αλλαγής χρώματος του καρπού, στην κατάσταση της σάρκας, στην ποικιλία και, όπου είναι δυνατόν, σε μετρήσεις του ελαιοτριβείου ή σε συμβουλή γεωπόνου. Το χρώμα μόνο του δεν αρκεί πάντοτε για να προσδιορίσει το ιδανικό στάδιο.
Πώς γίνεται σωστά η συγκομιδή;
Ο καρπός πρέπει να αποφεύγεται να τραυματίζεται ή να έρχεται σε επαφή με το έδαφος. Χρησιμοποιήστε καθαρά διχτυα, κατάλληλα τελάρα ή αεριζόμενα δοχεία και μην αφήνετε τις ελιές για πολλές ημέρες σε μεγάλους σωρούς ή κλειστούς σάκους.
Η μεταφορά στο ελαιοτριβείο πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Η καθυστέρηση, η ζέστη και οι μώλωπες ευνοούν ζυμώσεις και υποβάθμιση του παραγόμενου ελαιολάδου.
Φυτοπροστασία στον ελαιώνα
Η παρακολούθηση είναι σημαντικότερη από τους άσκοπους ψεκασμούς. Ελέγχετε τακτικά φύλλα, βλαστούς και καρπούς για συμπτώματα και παρακολουθείτε τις τοπικές γεωργικές προειδοποιήσεις για τον δάκο και άλλους εχθρούς ή ασθένειες.
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων διαθέτει οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας για την καλλιέργεια της ελιάς. Κάθε φυτοπροστατευτικό προϊόν πρέπει να είναι εγκεκριμένο για τη συγκεκριμένη χρήση και να εφαρμόζεται σύμφωνα με την ετικέτα, τη δόση, τον χρόνο αναμονής και τις οδηγίες ασφαλείας.
Μην ψεκάζετε «προληπτικά» με τυχαία προϊόντα και μην αναμειγνύετε σκευάσματα χωρίς επαγγελματική οδηγία. Για επαγγελματικό ελαιώνα, η συνεργασία με γεωπόνο είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα προβλήματα.
Ετήσιο πρόγραμμα εργασιών στην ελιά
Μετά τη συγκομιδή, γίνεται έλεγχος της παραγωγής, των ζημιών και της κατάστασης των δέντρων. Ακολουθεί το κατάλληλο κλάδεμα, όταν το επιτρέπουν ο καιρός και οι τοπικές συνθήκες.
Στο τέλος του χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης προγραμματίζεται η βασική λίπανση, μόνο αφού ληφθούν υπόψη οι ανάγκες του ελαιώνα. Την άνοιξη παρακολουθούμε την ανθοφορία και την καρπόδεση, ενώ την περίοδο ανάπτυξης ελέγχουμε την υγρασία και την ανάγκη άρδευσης.
Από το καλοκαίρι έως τη συγκομιδή συνεχίζεται η παρακολούθηση για δάκο, ασθένειες και καρπόπτωση. Το φθινόπωρο αξιολογούμε την ωρίμανση και οργανώνουμε τη συγκομιδή και την άμεση μεταφορά του καρπού στο ελαιοτριβείο.
Συχνές ερωτήσεις για την καλλιέργεια ελαιοδέντρων
Ποιον μήνα κλαδεύουμε τις ελιές;
Συνήθως το βασικό κλάδεμα γίνεται μετά τη συγκομιδή και μέσα στον χειμώνα, πριν από την έντονη νέα βλάστηση. Σε περιοχές με παγετό περιμένουμε να περάσει ο κίνδυνος. Η ακριβής περίοδος εξαρτάται από την περιοχή, την ποικιλία και τον καιρό.
Πότε ριχνουμε λίπασμα στις ελιές;
Συχνά η βασική λίπανση γίνεται από το τέλος του χειμώνα έως τις αρχές της άνοιξης. Η δόση και ο τύπος λιπάσματος πρέπει να καθορίζονται με βάση ανάλυση εδάφους, φυλλοδιαγνωστική και την παραγωγική κατάσταση των δέντρων.
Πόσο συχνα ποτιζουμε τις ελιές;
Δεν υπάρχει μία συχνότητα για όλους τους ελαιώνες. Εξαρτάται από το έδαφος, τις βροχές, τη θερμοκρασία, την ηλικία του δέντρου και το φορτίο καρπού. Ποτίζουμε όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και αποφεύγουμε τη μόνιμη υπερβολική υγρασία.
Πότε μαζεύουμε τις ελιές για λαδί;
Σε πολλές περιοχές η συγκομιδή ξεκινά από το φθινόπωρο και συνεχίζεται έως τον χειμώνα. Ο σωστός χρόνος εξαρτάται από την ποικιλία, την περιοχή, το στάδιο ωρίμανσης και τον στόχο ποιότητας του ελαιολάδου.
Τι λίπασμα είναι καλύτερο για την ελιά;
Δεν υπάρχει ένα καλύτερο λίπασμα για όλα τα δέντρα. Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ελλείψεις και ανάγκες του εδάφους και του φυτού. Η υπερβολική χρήση αζώτου ή άλλων στοιχείων δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη παραγωγή.
Μπορούμε να ριξουμε λίπασμα αμέσως μετά το κλάδεμα;
Ο χρόνος εξαρτάται από το είδος του κλαδέματος, την εποχή, την υγρασία και τις ανάγκες του ελαιώνα. Συνήθως προγραμματίζεται η θρέψη μετά την αξιολόγηση του δέντρου και όχι αυτόματα την ίδια ημέρα. Για συγκεκριμένη δόση, συμβουλευτείτε γεωπόνο.
Συμπέρασμα
Η σωστή καλλιέργεια ελαιοδέντρων βασίζεται στην ισορροπία. Κλαδεύουμε την κατάλληλη εποχή χωρίς υπερβολές, λιπαίνουμε μόνο όταν υπάρχει ανάγκη, ποτίζουμε με βάση το έδαφος και τον καιρό και συλλέγουμε τον καρπό στο στάδιο που εξυπηρετεί τον στόχο μας.
Η ανάλυση εδάφους και η φυλλοδιαγνωστική, η τακτική παρακολούθηση και η συνεργασία με γεωπόνο βοηθούν να μειώνονται τα λάθη. Έτσι ο ελαιώνας παραμένει υγιής, η παραγωγή γίνεται πιο σταθερή και η ποιότητα του καρπού προστατεύεται.
Πηγές: International Olive Council - Production techniques in olive growing, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Η καλλιέργεια της ελιάς, Υπουργείο Γεωργίας Κύπρου – Η καλλιέργεια της ελιάς, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων – Οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας στην καλλιέργεια της ελιάς.
