Το «καταραμένο» ναζιστικό υποβρύχιο: Τρεις δύτες πέθαναν προσπαθώντας να αποκαλύψουν την ταυτότητά του
Βρισκόταν ακίνητο στον σκοτεινό πυθμένα του Ατλαντικού, περίπου 100 χιλιόμετρα από τις ακτές του Νιου Τζέρσεϊ. Κανείς δεν γνώριζε το όνομά του, πώς είχε βρεθεί εκεί ή ποιοι άνθρωποι είχαν πεθάνει στο εσωτερικό του. Για έξι χρόνια, μια ομάδα δυτών προσπάθησε να αποκαλύψει την ταυτότητα του μυστηριώδους ναζιστικού υποβρυχίου. Τρεις από αυτούς δεν επέστρεψαν ποτέ ζωντανοί.
Το ναυάγιο έγινε γνωστό με το όνομα «U-Who» – ένα λογοπαίγνιο που σήμαινε ουσιαστικά «ποιο U-boat;». Η ύπαρξή του δεν ταίριαζε με κανένα επίσημο ιστορικό αρχείο και η πραγματική του ταυτότητα παρέμενε κρυμμένη μέσα σε κατεστραμμένους θαλάμους, λάσπη, δίχτυα και ανθρώπινα λείψανα.
Όταν τελικά αποκαλύφθηκε ότι επρόκειτο για το γερμανικό υποβρύχιο U-869, οι δύτες βρέθηκαν μπροστά σε ένα ακόμη μεγαλύτερο μυστήριο. Σύμφωνα με όσα πίστευαν μέχρι τότε οι ιστορικοί, το συγκεκριμένο υποβρύχιο είχε βυθιστεί χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, κοντά στις ακτές της Βόρειας Αφρικής.
Το άγνωστο αντικείμενο που έπιανε τα δίχτυα
Η ιστορία άρχισε τον Σεπτέμβριο του 1991. Ψαράδες στα ανοικτά του Νιου Τζέρσεϊ γνώριζαν ότι στον πυθμένα υπήρχε ένα μεγάλο μεταλλικό αντικείμενο, πάνω στο οποίο πιάνονταν συχνά τα δίχτυα τους.
Το σημείο βρισκόταν περίπου 60 μίλια, σχεδόν 100 χιλιόμετρα, ανατολικά του Point Pleasant. Ένα αλιευτικό σκάφος είχε καταγράψει το αντικείμενο με σόναρ, αλλά κανείς δεν γνώριζε τι ακριβώς ήταν.
Μια ομάδα έμπειρων δυτών έφτασε στην περιοχή περιμένοντας ότι θα έβρισκε ένα φορτηγό πλοίο ή κάποιο άλλο συνηθισμένο ναυάγιο. Καθώς όμως κατέβαιναν μέσα στο σκοτάδι, άρχισε να διακρίνεται η χαρακτηριστική σιλουέτα ενός γερμανικού υποβρυχίου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το ναυάγιο στεκόταν σχεδόν όρθιο στον πυθμένα, σε βάθος περίπου 70 μέτρων. Στο εσωτερικό του παρέμεναν τορπίλες, στρατιωτικός εξοπλισμός και τα λείψανα των μελών του πληρώματος.
Ένα υποβρύχιο που δεν έπρεπε να βρίσκεται εκεί
Η ανακάλυψη προκάλεσε αμέσως σύγχυση. Τα διαθέσιμα αρχεία δεν ανέφεραν κανένα γερμανικό υποβρύχιο που να είχε χαθεί στη συγκεκριμένη περιοχή κατά τους τελευταίους μήνες του πολέμου.
Οι πρώτες έρευνες έδειξαν ότι επρόκειτο για γερμανικό U-boat τύπου IX, αλλά οι εξωτερικές ενδείξεις που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν τον αριθμό του είχαν καταστραφεί ή καλυφθεί από δεκαετίες διάβρωσης.
Οι δύτες το ονόμασαν προσωρινά «U-Who». Για να μάθουν την πραγματική του ταυτότητα, έπρεπε να μπουν στο εσωτερικό του και να αναζητήσουν αντικείμενα με αριθμούς, ονόματα ή σειριακές ενδείξεις.
Αυτό σήμαινε ότι θα έπρεπε να διεισδύσουν σε ένα παραμορφωμένο, ασταθές μεταλλικό κουφάρι, το οποίο βρισκόταν σε βάθος όπου ακόμη και ένα μικρό λάθος μπορούσε να αποβεί μοιραίο.
Η κατάδυση στο ναυάγιο ήταν μια αποστολή αυτοκτονίας
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η τεχνική κατάδυση σε τέτοιο βάθος βρισκόταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Οι δύτες έπρεπε να αντιμετωπίσουν την υψηλή πίεση, το παγωμένο νερό, το απόλυτο σκοτάδι και την πολύ περιορισμένη ορατότητα.
Σε βάθος περίπου 70 μέτρων, η χρήση απλού πεπιεσμένου αέρα μπορούσε να προκαλέσει έντονη νάρκωση από άζωτο. Ο δύτης μπορεί να αισθανθεί σύγχυση, υπερβολική αυτοπεποίθηση ή αδυναμία λήψης σωστών αποφάσεων, σαν να βρίσκεται υπό την επήρεια αλκοόλ.
Μέσα στο υποβρύχιο, ένα απλό άγγιγμα αρκούσε για να σηκώσει λάσπη δεκαετιών και να μηδενίσει την ορατότητα. Καλώδια, σωλήνες, κομμένα μέταλλα και εγκαταλειμμένα αλιευτικά δίχτυα μπορούσαν να παγιδεύσουν έναν δύτη χωρίς προειδοποίηση.
Κάθε λεπτό παραμονής στον πυθμένα απαιτούσε μεγάλο χρονικό διάστημα αποσυμπίεσης κατά την άνοδο. Μια γρήγορη επιστροφή στην επιφάνεια μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή νόσο των δυτών, παράλυση ή θάνατο.
Το μυστήριο δεν βρισκόταν απλώς στον βυθό. Ήταν κρυμμένο μέσα σε ένα μεταλλικό φέρετρο, όπου κάθε προσπάθεια εξερεύνησης μπορούσε να είναι η τελευταία.
Οι τρεις δύτες που δεν επέστρεψαν
Κατά τη διάρκεια των επαναλαμβανόμενων αποστολών, τρεις δύτες έχασαν τη ζωή τους: ο Steve Feldman, ο Chris Rouse και ο γιος του, Chris Rouse Jr.
Ο Feldman έχασε τις αισθήσεις του κατά τη διάρκεια κατάδυσης στο ναυάγιο και πνίγηκε. Ο Chris Rouse και ο γιος του αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα κατά την εξερεύνηση και υπέστησαν βαριά νόσο αποσυμπίεσης μετά την άνοδό τους.
Οι θάνατοι ενίσχυσαν τη σκοτεινή φήμη του υποβρυχίου. Ορισμένοι δύτες άρχισαν να το θεωρούν «καταραμένο», ενώ άλλοι αρνήθηκαν να επιστρέψουν στο σημείο, κρίνοντας ότι το ρίσκο ήταν υπερβολικά μεγάλο.
Παρά τις απώλειες, οι John Chatterton και Richie Kohler συνέχισαν την έρευνα. Για εκείνους, το ναυάγιο είχε μετατραπεί σε εμμονή. Δεν αναζητούσαν θησαυρό, αλλά την απάντηση σε μια ιστορική αντίφαση που δεν έπρεπε να υπάρχει.
Το μαχαίρι με το όνομα «Horenburg»
Κατά τη διάρκεια μιας από τις καταδύσεις, ανασύρθηκε από το υποβρύχιο ένα μαχαίρι με χαραγμένο επάνω του το όνομα «Horenburg».
Η έρευνα έδειξε ότι ένας άνδρας με αυτό το επώνυμο υπηρετούσε στο γερμανικό υποβρύχιο U-869. Για πρώτη φορά υπήρχε ένα συγκεκριμένο στοιχείο που συνέδεε το ναυάγιο με ένα γνωστό U-boat.
Υπήρχε όμως ένα τεράστιο πρόβλημα: τα επίσημα αρχεία ανέφεραν ότι το U-869 είχε χαθεί κοντά στο Γιβραλτάρ ή στις ακτές του Μαρόκου. Η απόσταση από το Νιου Τζέρσεϊ ήταν χιλιάδες χιλιόμετρα.
Για τους ιστορικούς, αυτό σήμαινε ότι το μαχαίρι πιθανότατα είχε μεταφερθεί στο ναυάγιο με κάποιον άλλο τρόπο. Ένα μόνο προσωπικό αντικείμενο δεν θεωρήθηκε αρκετό για να ανατρέψει την επίσημη εκδοχή του πολέμου.
Η επικίνδυνη είσοδος στην καρδιά του υποβρυχίου
Οι δύτες κατάλαβαν ότι χρειάζονταν αδιαμφισβήτητες αποδείξεις. Μελέτησαν λεπτομερή σχέδια γερμανικών υποβρυχίων, ώστε να μπορούν να προσανατολιστούν ακόμη και χωρίς ορατότητα.
Χρησιμοποιώντας ειδικά μείγματα αερίων και βελτιωμένο εξοπλισμό, ο Chatterton και ο Kohler κατάφεραν το 1997 να εισχωρήσουν βαθύτερα στο κατεστραμμένο υποβρύχιο.
Σε ορισμένα σημεία χρειάστηκε να αφαιρέσουν τις φιάλες από την πλάτη τους και να τις σπρώξουν μπροστά, ώστε να περάσουν μέσα από στενά ανοίγματα και παραμορφωμένα διαφράγματα.
Ο Chatterton έφτασε τελικά στον χώρο των ηλεκτρικών κινητήρων. Εκεί εντόπισε ένα κιβώτιο ανταλλακτικών με μικρές μεταλλικές πινακίδες, πάνω στις οποίες ήταν χαραγμένος ο αριθμός του σκάφους.
Η ταυτότητα του «U-Who» αποκαλύφθηκε
Οι αριθμοί επιβεβαίωσαν αυτό που το μαχαίρι είχε υποδείξει χρόνια νωρίτερα. Το άγνωστο υποβρύχιο ήταν πράγματι το U-869.
Η ταυτοποίηση ολοκληρώθηκε το 1997, έξι χρόνια μετά την πρώτη ανακάλυψη του ναυαγίου. Οι δύτες είχαν αποδείξει ότι οι επίσημες μεταπολεμικές εκτιμήσεις ήταν λανθασμένες.
Το U-869 δεν είχε φτάσει ποτέ στην περιοχή του Γιβραλτάρ. Βρισκόταν στα ανοικτά της αμερικανικής ανατολικής ακτής, ακολουθώντας πιθανότατα την αρχική αποστολή του.
Στο εσωτερικό του είχαν χάσει τη ζωή τους και τα 56 μέλη του γερμανικού πληρώματος. Για σχεδόν μισό αιώνα, το υποβρύχιο παρέμενε στον πυθμένα κοντά σε μία από τις πολυσύχναστες ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς κανείς να γνωρίζει ποιο ήταν.
Πώς βυθίστηκε το U-869;
Η ταυτότητα του υποβρυχίου αποκαλύφθηκε, όχι όμως και η ακριβής αιτία της βύθισής του. Μία από τις πιο δραματικές θεωρίες υποστηρίζει ότι καταστράφηκε από δική του τορπίλη.
Ορισμένες τορπίλες της εποχής μπορούσαν, ύστερα από δυσλειτουργία, να ακολουθήσουν κυκλική πορεία και να επιστρέψουν προς το υποβρύχιο που τις είχε εκτοξεύσει.
Μια διαφορετική εκδοχή αποδίδει τη βύθιση σε επίθεση αμερικανικών συνοδευτικών αντιτορπιλικών με βόμβες βυθού και ανθυποβρυχιακά βλήματα τον Φεβρουάριο του 1945.
Οι ζημιές στο ναυάγιο έχουν χρησιμοποιηθεί ως επιχειρήματα και για τις δύο θεωρίες. Παρά τις δεκαετίες έρευνας, δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία για τις τελευταίες στιγμές του U-869.
Ένα μυστήριο που άλλαξε την ιστορία
Η ιστορία του U-869 έγινε γνωστή μέσα από ντοκιμαντέρ, έρευνες και το βιβλίο Shadow Divers. Δεν αποτελεί μόνο μια ιστορία πολέμου ή υποβρύχιας εξερεύνησης.
Είναι μια ιστορία ανθρώπινης εμμονής, κινδύνου και θυσίας. Μια ομάδα δυτών αμφισβήτησε όσα έγραφαν τα επίσημα αρχεία και κατέβηκε επανειλημμένα σε ένα μέρος όπου το παραμικρό λάθος μπορούσε να σκοτώσει.
Κατάφερε τελικά να αποκαλύψει την ταυτότητα του υποβρυχίου και να διορθώσει ένα κομμάτι της ιστορίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τίμημα, όμως, ήταν βαρύ.
Σήμερα, το U-869 παραμένει στον σκοτεινό πυθμένα του Ατλαντικού, μαζί με το πλήρωμά του. Η ταυτότητά του δεν αποτελεί πλέον μυστήριο. Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο βυθίστηκε, όμως, ίσως να μη γίνει ποτέ γνωστός.
Πηγές: Popular Mechanics, PBS NOVA, Uboat.net, μαρτυρίες και τεχνικές αναφορές των John Chatterton και Richie Kohler.
